Đôi điều về khấn và văn khấn

16/06/2019

Từ thời xa xưa đã lưu truyền nhiều lời khấn hết sức linh nghiệm. Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi được một bài khấu của vua Lý Thái Tổ. Lời lẽ rất linh thiêng cảm động cả quỷ thần. Sử chép rằng: “Vào năm Nhâm Tý (Thuận thiên thứ ba – 1012), vua tự cầm quân đi đánh giặc ở Diễn Châu, khi đến đất Vũng Biện (Biện sơn – Tĩnh Gia – Thanh Hóa) gặp lúc trời đất tối tăm, gió sấm dữ dội, vua đốt hương thành tâm nói rằng:

“Tôi là người ít đức, lạm ở trên dâ, nơm nớp lo sợ như sắp sa xuống vực sâu, không dám tin cậy binh uy mà đi đánh dẹp càn bậy, ngược chúng dân, tội ác chồng chất, đến nay không thể dung tha. Còn như trong khi đánh nhau, hoặc giết oan kẻ trung hiếu, hoặc hại lầm kẻ hiền lương, đến nỗi hoàng thiên nổi giận tỏ ý trách móc chỉ bảo thì dẫu gặp tổn hại cũng không dám oán trách. Đến như sau quân có sai phạm gì thì tội lỗi ấy có thể dung thứ, xin trời cao soi tỏ.” Lạ thay, lời khấn vừa dứt thì trời quang mây tạnh, ba quân vô cùng mừng rỡ.

Văn khấn gia tiên

Ấy là điều được ghi trong chính sử, còn dân gian thì lưu truyền biết bao câu chuyện linh ứng nhờ “lời kêu, tiếng khấn” của người làm lễ dâng hương với gia tiên Thánh thần và chư Phật, chưa Bồ tát, Thánh Hiền.

Điều hư, thực thế nào vẫn là chỗ bỏ ngỏ chờ các nhà nghiên cứu, còn với những người có tín ngưỡng, có lòng tin, tự biết mình là kẻ có lỗi đành phải khấn vái tứ phương cầu xin các đấng vô hình thiêng liêng, phù hộ, độ trì cho tai qua, nạn khỏi, cho phúc đức lâm môn, cho nhân an vật thịnh….

Người Việt Nam thường rất coi trọng lễ nghĩa. Người xưa có câu: “Tiếng chào cao hơn mâm cỗ”. Thường nhật, chúng ta có công việc gì bầy biện cỗ bàn thịnh soạn mời mọc khách khứa không có nói trước, thì khách nào dám đụng đũa. Đến dịp lễ tết, nếu như chúng ta làm mâm cao cỗ đầy dân lên cầu cúng mà không có lời khấn, thì thần linh làm sao chứng giám cho được. Vậy nên đang lễ cần có văn khấn để Giãi tỏ lòng thành.

Đây cũng là một tập tục có từ rất lâu đời của người Việt Nam. Nó còn phản ánh một khát vọng sống, khát vọng chân chính của con người mong được có cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Đi chùa xin cầu sức khỏe vô biên

Vậy, khấn là thế nào? Điều cốt yếu của một lời khấn là gì?

Có thể hiểu “nôm na”: khấn là sự bày tỏ tâm thành cầu xin của người làm lễ trước các đấng vô hình – linh thiêng như vong hồn của những người đã khuất, oai lực của Bồ Tát, Thánh Thần,… cũng bởi thế, điều cốt yếu của lời khấn là thành tâm chứ chẳng phải ở những lời văn hoa mỹ, cầu kỳ. Cũng chẳng phải ở chỗ cứ cầu cho nhiều là được nhiều.

Theo triết lý của nhà Phật thì Tâm tuy vô hình nhưng lại là sợi dây liên hệ ràng buộc vạn hữu, còn các nhà nho thì cho rằng:

“Tâm động quỷ thần tri” (Nghĩa là Tâm ta thành kính mà cầu khẩn thần linh thì thần linh ắt thấu tỏ).

Như thế lời khấn cốt ở tâm thành. Và, khi khấn cầu người ta không khấn to để mọi người xung quanh nghe thấy mà chỉ khấn lâm râm như chủ đủ cho bản thân người khấn và đấng vô hình – linh thiêng hay biết.

Ngày nay, có người thực thi dân hương truyền thông như lại “cách tân” chỉ cần thắp hương rồi đứng mặc niệm một phút trước bàn thờ, chẳng cần chắp tya, chẳng khấn vái, việc đó là tùy tâm. Nhưng theo chugns tôi thì chỉ nên bỏ phần rườm rà, mê tín dị đoan còn nên giữ lại cái hay của đạo lý, triết lý cổ nhân cũng như vẻ đẹp văn hóa, mang tính chất giáo dục con người noi theo luật đạo đức tập tục của cha ông. Trong thực tế, khi thực thi tin ngưỡng truyền thống này không ít người lúng túng không biết khấn vái ra sao để có thể bày tỏ ước nguyện của mình với tổ tiên, Phật, Thánh?

Bởi vậy, chúng tôi biên soạn tập văn khấn này giúp cho người thực thi tín ngưỡn dễ đọc, dễ nhớ, dễ lưu truyền rộng rãi và phát huy nét hay, nét đẹp đạo lý cổ nhân của dân tộc Việt Nam.

Điều cần lưu ý: Mặc dù các tiết lễ đơn sơ nhưng cũng phải tuân theo những quy ước cổ truyền như:

Cúng Thần nội (tổ tiên): thì không được nhập quán và xưng quốc hiệu (nêu địa chỉ)

Cúng Thần ngoại (Thổ công, Táo quân hay Thần thánh): thì bắt buộc phải nhập quán và xưng quốc hiệu (nêu địa chỉ).

Nếu: - Bố đã chết thì phải khấn là Hiển khảo.

  • Mẹ đã chết thì phải khấn là Hiển tỷ.
  • Ông đã chết thì phải khấn là Tổ khảo.
  • Bà đã chết thì phải khấn là Tổ tỷ.
  • Cụ ông đã chết thì phải khấn là Tằng tổ khảo.
  • Cụ bà đã chết thì phải khấn là Tằng Tổ tỷ.
  • Anh em đã chết thì phải khấn là Thệ huynh, Thệ đệ.
  • Chị em gái đã chết thì phải khấn là Thể tỷ, Thệ muội.
  • Cô dì, chú bác đã chết thì phải khấn là Bà thúc cô dì tỷ muội.

Hoặc khấn chung là Cao tằng tổ khảo tỷ nội ngoại gia tiên.

Mâm cao cỗ đầy trong mỗi ngày cúng

Tùy theo lễ tiết mà cúng Thần ngoại, Thần nội trước hay sau như:

Những ngày tuần, tiết thì phải khấn Thần ngoại trước, Thần nội sau.

Ngày giỗ gia tiên thì phải cáo yết Thần Linh trước, sau mới cúng gia tiên.

Khi cúng giỗ ai phải khấn người đó trước rồi tiếp đến tổ tiên nội ngoại, thứ đến thần linh chúa đất, sau cùng mới tiền chủ, hậu chủ.

Còn những nghi lễ bất thường như động thổ, nhập trạch,… thì cứ theo nghi thức trong văn là đủ.

Đặc biệt khấn Phật thì dù xưng địa chỉ hay không xưng địa chỉ, nói tên hay không nói tên cũng đều được cả, chỉ cốt giãi bày lầm lỗi và ăn năn trước Phật đài sau đến cầu nguyện những điều mình mong muốn là được.

Trong khi biên soạn chúng tôi đã sử dụng với những tư liệu Hán Nôm cổ truyền, như Thọ mai gia lễ, Thanh Hiên tế văn, Quốc âm tế văn sao tập,…. Đồng thời cũng thao khảo rộng các sách mới xuất bản gần đây viết về phong tục tập quán, tập tục thờ cúng tổ tiên,.. Để tiện sử dụng, chúng tôi chia các bài văn khấn nôm thường dùng ra nhiều loại khác nhau.

Xem thêm: Thiết kế nội thất phòng thờ gia tiên bằng gỗ tự nhiên

 

Bài viết cùng chuyên mục

Nguyên tắc trong thiết kế nội thất biệt gỗ tự nhiên

Thiết kế nội thất biết thự chính là một trong những việc khá khăn và luôn đòi hỏi về sự chính xác, tỉ mỉ trong việc bày trí, không giống với các mẫu nhà độc lập khác ...

04/03/2020

Qua Rằm tháng Giêng năm Canh Tý, 3 con giáp sẽ gặp may mắn tài vận

Trong năm Canh Tý 2020 này, có nhiều con giáp được ban phước lành, các khó khăn của năm cũ sẽ được giải quyết và tìm được nhiều cơ hội mới cho năm mới. 3 con giáp vừa có tài lộc và có quý nhân giúp đỡ sau ngày Rằm tháng Giêng ở dưới đây. ...

04/02/2020

Cúng rằm tháng giêng 2020 vào ngày giờ nào tốt?

Người xưa luôn có câu: “Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”. Bởi vậy, Rằm tháng Giêng 2020 là ngày nào, và cúng vào giờ này là tốt nhất? ...

04/02/2020

Lời dạy của Đức Phật về khổ đau và hạnh phúc

Đức Phật đến với cuộc đời không gì khác ngoài việc chỉ bày cho con người một nếp sống hạnh phúc an lạc. Những lời dạy của Ngài thật giản dị nhưng lại hết sức thiết thực và sâu sắc đối với cuộc sống con người, bởi Ngài không dạy gì ngoài sự khổ và phương pháp diệt khổ. ...

04/02/2020

Ngày tốt để khai trương và tuổi tốt xông nhà năm Canh Tý 2020

Vào dịp năm mới, người Việt thường có tục lệ xông nhà, xông đất đón chào năm mới và chọn ngày hoàng đạo để xuất hành, khai trương. Vậy tuổi nào để hợp xông nhà cho năm Canh Tý 2020, ngày nào phù hợp cho việc xuất hành? Cùng Đồ gỗ Tâm Linh tìm hiểu ở bài viết dưới đây. ...

30/01/2020

Ngày 06 tết 2020 tốt hay xấu?

Ngày 06 Tết là ngày đầu năm mới của Tết Nguyên đán, bởi vậy được rất nhiều người Việt cọi trọng. Vào những ngày đầu năm, người Việt thường hay đi chúc Tết, hái lộc đầu xuân, xuất hành hay đi chơi xuân, và ngày mùng 06 tế cũng không ngoại lệ. Bợi vậy có nhiều người thường hỏi ngày 06 Tết có tốt hay xấu để làm mọi việc khởi xuân? ...

30/01/2020

Tại sao nên lựa chọn đơn vị chuyên thiết kế thi công nội thất?

Việc lựa chọn đơn vị thiết kế thi công nội thất chính là điều băn khoăn của các gia đình bấy lâu nay, các hộ gia đình đều mong muốn không gian trong nhà mình luôn được tươi mới và khác biệt. Vậy làm thế nào để bước đầu có được sự lựa chọn hoàn hảo nhất? Cùng Đồ gỗ Tâm Linh tìm hiểu ở bài viết này nhé. ...

17/01/2020

Lễ cúng ông Công ông Táo thời gian nào chuẩn nhất?

Thực chất cúng ông Công ôn Táo không nhất thiết phải cầu kỳ nhưng cần phải sang trọng, chu đáo thể hiện được tấm lòng của gia chủ. Vậy, mâm cơm cúng ông Công ông Táo cần gì và cúng vào thời gian nào? ...

17/01/2020

Tại sao phải cúng ông Táo và lễ cúng như thế nào?

Từ thời xa xưa, truyền thống cúng ông Táo về chầu trời luôn là nét đẹp thiêng liêng vốn có của người Việt, vào các ngày 23 tháng Chạp hàng năm, với mỗi gia đình luôn chuẩn bị cho mình một mâ cỗ cúng ông Táo về trời. Qua đó, ông Táo giúp cho gia đình báo cáo với Ngọc Hoàng về những việc làm trong năm qua. ...

16/01/2020