Đôi điều về khấn và văn khấn

16/06/2019

Từ thời xa xưa đã lưu truyền nhiều lời khấn hết sức linh nghiệm. Sách Đại Việt sử ký toàn thư ghi được một bài khấu của vua Lý Thái Tổ. Lời lẽ rất linh thiêng cảm động cả quỷ thần. Sử chép rằng: “Vào năm Nhâm Tý (Thuận thiên thứ ba – 1012), vua tự cầm quân đi đánh giặc ở Diễn Châu, khi đến đất Vũng Biện (Biện sơn – Tĩnh Gia – Thanh Hóa) gặp lúc trời đất tối tăm, gió sấm dữ dội, vua đốt hương thành tâm nói rằng:

“Tôi là người ít đức, lạm ở trên dâ, nơm nớp lo sợ như sắp sa xuống vực sâu, không dám tin cậy binh uy mà đi đánh dẹp càn bậy, ngược chúng dân, tội ác chồng chất, đến nay không thể dung tha. Còn như trong khi đánh nhau, hoặc giết oan kẻ trung hiếu, hoặc hại lầm kẻ hiền lương, đến nỗi hoàng thiên nổi giận tỏ ý trách móc chỉ bảo thì dẫu gặp tổn hại cũng không dám oán trách. Đến như sau quân có sai phạm gì thì tội lỗi ấy có thể dung thứ, xin trời cao soi tỏ.” Lạ thay, lời khấn vừa dứt thì trời quang mây tạnh, ba quân vô cùng mừng rỡ.

Văn khấn gia tiên

Ấy là điều được ghi trong chính sử, còn dân gian thì lưu truyền biết bao câu chuyện linh ứng nhờ “lời kêu, tiếng khấn” của người làm lễ dâng hương với gia tiên Thánh thần và chư Phật, chưa Bồ tát, Thánh Hiền.

Điều hư, thực thế nào vẫn là chỗ bỏ ngỏ chờ các nhà nghiên cứu, còn với những người có tín ngưỡng, có lòng tin, tự biết mình là kẻ có lỗi đành phải khấn vái tứ phương cầu xin các đấng vô hình thiêng liêng, phù hộ, độ trì cho tai qua, nạn khỏi, cho phúc đức lâm môn, cho nhân an vật thịnh….

Người Việt Nam thường rất coi trọng lễ nghĩa. Người xưa có câu: “Tiếng chào cao hơn mâm cỗ”. Thường nhật, chúng ta có công việc gì bầy biện cỗ bàn thịnh soạn mời mọc khách khứa không có nói trước, thì khách nào dám đụng đũa. Đến dịp lễ tết, nếu như chúng ta làm mâm cao cỗ đầy dân lên cầu cúng mà không có lời khấn, thì thần linh làm sao chứng giám cho được. Vậy nên đang lễ cần có văn khấn để Giãi tỏ lòng thành.

Đây cũng là một tập tục có từ rất lâu đời của người Việt Nam. Nó còn phản ánh một khát vọng sống, khát vọng chân chính của con người mong được có cuộc sống ấm no hạnh phúc.

Đi chùa xin cầu sức khỏe vô biên

Vậy, khấn là thế nào? Điều cốt yếu của một lời khấn là gì?

Có thể hiểu “nôm na”: khấn là sự bày tỏ tâm thành cầu xin của người làm lễ trước các đấng vô hình – linh thiêng như vong hồn của những người đã khuất, oai lực của Bồ Tát, Thánh Thần,… cũng bởi thế, điều cốt yếu của lời khấn là thành tâm chứ chẳng phải ở những lời văn hoa mỹ, cầu kỳ. Cũng chẳng phải ở chỗ cứ cầu cho nhiều là được nhiều.

Theo triết lý của nhà Phật thì Tâm tuy vô hình nhưng lại là sợi dây liên hệ ràng buộc vạn hữu, còn các nhà nho thì cho rằng:

“Tâm động quỷ thần tri” (Nghĩa là Tâm ta thành kính mà cầu khẩn thần linh thì thần linh ắt thấu tỏ).

Như thế lời khấn cốt ở tâm thành. Và, khi khấn cầu người ta không khấn to để mọi người xung quanh nghe thấy mà chỉ khấn lâm râm như chủ đủ cho bản thân người khấn và đấng vô hình – linh thiêng hay biết.

Ngày nay, có người thực thi dân hương truyền thông như lại “cách tân” chỉ cần thắp hương rồi đứng mặc niệm một phút trước bàn thờ, chẳng cần chắp tya, chẳng khấn vái, việc đó là tùy tâm. Nhưng theo chugns tôi thì chỉ nên bỏ phần rườm rà, mê tín dị đoan còn nên giữ lại cái hay của đạo lý, triết lý cổ nhân cũng như vẻ đẹp văn hóa, mang tính chất giáo dục con người noi theo luật đạo đức tập tục của cha ông. Trong thực tế, khi thực thi tin ngưỡng truyền thống này không ít người lúng túng không biết khấn vái ra sao để có thể bày tỏ ước nguyện của mình với tổ tiên, Phật, Thánh?

Bởi vậy, chúng tôi biên soạn tập văn khấn này giúp cho người thực thi tín ngưỡn dễ đọc, dễ nhớ, dễ lưu truyền rộng rãi và phát huy nét hay, nét đẹp đạo lý cổ nhân của dân tộc Việt Nam.

Điều cần lưu ý: Mặc dù các tiết lễ đơn sơ nhưng cũng phải tuân theo những quy ước cổ truyền như:

Cúng Thần nội (tổ tiên): thì không được nhập quán và xưng quốc hiệu (nêu địa chỉ)

Cúng Thần ngoại (Thổ công, Táo quân hay Thần thánh): thì bắt buộc phải nhập quán và xưng quốc hiệu (nêu địa chỉ).

Nếu: - Bố đã chết thì phải khấn là Hiển khảo.

  • Mẹ đã chết thì phải khấn là Hiển tỷ.
  • Ông đã chết thì phải khấn là Tổ khảo.
  • Bà đã chết thì phải khấn là Tổ tỷ.
  • Cụ ông đã chết thì phải khấn là Tằng tổ khảo.
  • Cụ bà đã chết thì phải khấn là Tằng Tổ tỷ.
  • Anh em đã chết thì phải khấn là Thệ huynh, Thệ đệ.
  • Chị em gái đã chết thì phải khấn là Thể tỷ, Thệ muội.
  • Cô dì, chú bác đã chết thì phải khấn là Bà thúc cô dì tỷ muội.

Hoặc khấn chung là Cao tằng tổ khảo tỷ nội ngoại gia tiên.

Mâm cao cỗ đầy trong mỗi ngày cúng

Tùy theo lễ tiết mà cúng Thần ngoại, Thần nội trước hay sau như:

Những ngày tuần, tiết thì phải khấn Thần ngoại trước, Thần nội sau.

Ngày giỗ gia tiên thì phải cáo yết Thần Linh trước, sau mới cúng gia tiên.

Khi cúng giỗ ai phải khấn người đó trước rồi tiếp đến tổ tiên nội ngoại, thứ đến thần linh chúa đất, sau cùng mới tiền chủ, hậu chủ.

Còn những nghi lễ bất thường như động thổ, nhập trạch,… thì cứ theo nghi thức trong văn là đủ.

Đặc biệt khấn Phật thì dù xưng địa chỉ hay không xưng địa chỉ, nói tên hay không nói tên cũng đều được cả, chỉ cốt giãi bày lầm lỗi và ăn năn trước Phật đài sau đến cầu nguyện những điều mình mong muốn là được.

Trong khi biên soạn chúng tôi đã sử dụng với những tư liệu Hán Nôm cổ truyền, như Thọ mai gia lễ, Thanh Hiên tế văn, Quốc âm tế văn sao tập,…. Đồng thời cũng thao khảo rộng các sách mới xuất bản gần đây viết về phong tục tập quán, tập tục thờ cúng tổ tiên,.. Để tiện sử dụng, chúng tôi chia các bài văn khấn nôm thường dùng ra nhiều loại khác nhau.

Xem thêm: Thiết kế nội thất phòng thờ gia tiên bằng gỗ tự nhiên

 

Bài viết cùng chuyên mục

Muốn gia đạo bình an nên đặt phòng thờ ở đâu?

Thờ cúng đã trở thành nét đẹp văn hóa không thể nào thiếu được trong đời sống. Vậy muốn gia đạo bình an nên đặt phòng thờ ở đâu bạn đã biết chưa? ...

13/05/2021

Trả lời: Phòng thờ hợp màu gì?

Phòng thờ chính là nơi thờ cúng ông bà, tổ tiên, thần phật. Đây là nét văn hóa có từ lâu đời mà con cháu chúng ta gìn giữ đến ngày nay. Vì thế việc băn khoăn phòng thờ hợp màu gì? ...

13/05/2021

Tìm hiểu về phòng thờ miền nam

Phòng thờ miền nam là gì? Tại sao lại có sự phân chia giữa phòng thờ ba miền? Đây là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của nhiều người hiện nay. Cụ thể ra sao mời các bạn cùng đồ gỗ tâm linh tìm hiểu chi tiết hơn ngay trong bài chia sẻ dưới đây. ...

11/05/2021

Bỏ túi ngay quy tắc bố trí phòng thờ phòng khách

Nếu gia đình bạn đang sinh sống tại những căn hộ chung cư, nhà cấp 4 hay nhà phố diện tích nhỏ. Bạn muốn đặt và thiết kế phòng thờ phòng khách chung với nhau. Lúc này bạn cần lưu ý trong việc giảm hương khói, không khí trong nhà sao cho thông thoáng và vẻ đẹp thẩm mỹ và sự trang nghiêm cần chú trọng. ...

10/05/2021

Cửa phòng thờ rộng bao nhiêu là hợp lý?

Cửa phòng thờ rộng bao nhiêu là hợp lý và chuẩn theo phong thủy quy định? Đây là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của gia chủ. Bài viết hôm nay Đồ gỗ tâm linh sẽ chia sẻ đến bạn kiến thức bổ ích về cách chọn kích thước chuẩn nhất. ...

08/05/2021

Nguyên tắc đặt phòng thờ phật và gia tiên

Hiện nay mỗi gia đình sẽ có cách bày trí và lựa chọn phong cách trong phòng thờ phật và gia tiên. Mỗi một cách bố trí sẽ mang một ý nghĩa khác nhau. Nhưng, không phải ai cũng đang bày trí đúng, hợp phong thủy và hợp lễ nghi. ...

08/05/2021

Phòng thờ kiểu nhật có gì đặc biệt?

Người Nhật Bản cũng giống với người Việt Nam chúng ta có truyền thống thờ phật, thờ tổ tiên trong gia đình. Nhằm thể hiện lòng thành, tưởng nhớ và cầu bình an cho gia đình. Nhưng trong phòng thờ kiểu nhật có gì đặc biệt, cách thiết kế ra sao? ...

07/05/2021

Quy tắc trong thiết kế phòng thờ hợp phong thủy

Trong không gian thiết kế hiện nay, khu vực thờ cúng sẽ được thiết kế tại phòng riêng khu vực tầng trên cùng của tòa nhà. Hoặc phòng thờ kết hợp phòng khách. Nhưng việc tuân thủ nguyên tắc phòng thờ hợp phong thủy luôn được gia chủ ưu tiên hàng đầu. ...

07/05/2021

Top 4 mẫu phòng thờ gỗ đẹp tháng 5 năm 2021

Để góp phần giúp quá trình thiết kế và tạo nên không gian thờ cúng tốt nhất không thể nào thiếu mẫu phòng thờ gỗ đẹp được. Hãy cùng đồ gỗ tâm linh khám phá 5 mẫu phòng thờ đẹp dưới đây. ...

07/05/2021

Vị trí đặt phòng thờ chung cư bạn nên biết

Căn hộ chung cư thường sẽ có thiết kế riêng. Vì thế để có thể chọn được vị trí thích hợp để đặt phòng thờ chung cư để mang đến nhiều may mắn, bình an và đúng phong thủy không phải là điều dễ dàng. ...

06/05/2021

Phòng thờ nên đặt vị trí nào trong nhà

Mỗi gia đình người Việt chúng ta đi sẽ có phong tục thờ cúng tổ tiên, ông bà. Nhưng không phải bất cứ ai cũng biết phòng thờ nên đặt vị trí nào trong nhà để nhận được nhiều may mắn, sức khỏe và bình an. ...

04/05/2021

Phòng thờ nhà cấp 4 nên bố trí thế nào?

Phòng thờ nhà cấp 4 nên bố trí như thế nào để hợp phong thủy. Vừa tạo được sự sang trọng và đẳng cấp trong không gian. Đây chính là vấn đề được nhiều gia chủ quan tâm đặc biệt. ...

04/05/2021